Numune Kontaminasyonu ve Ön İşlemler

  • Radyokarbon yaş tayini kontaminantları yapay veya doğal olabilirler.
  • Kontaminasyonların mevcut olması durumunda gerçekten uzak yaş tayini sonuçları gelebilir.
  • Fiziksel ön işlem teknikleri kimyasal kullanmadan kontaminantaları ayrıştırabilir.
  • Kimyasal ön işlemler sırasında asit ve/veya alkali ile yıkama işlemleri yapılarak kontaminasyon ayrıştırılır.

Karbon-14 yaş tayiniyle ilgili temel varsayıma göre, analizi yapılan numune sadece radyoaktif bozunmaya uğramış, biyosferle bir alışverişi olmadığından yıllar içinde başka bir değişime uğramamış kabul edilir.

Ancak, bu varsayım çok nadir doğrudur. Numune olarak gelen malzemeler genellikle, başka malzemelerle temas etmiş ve radyokarbon içerikleri değişmiştir. Kontaminant diye tabir ettiğimiz, mevcut malzeme içindeki karbon-14 miktarına etki eden tüm içeriklerden ana numunenin ayrıştırılması gerekmektedir.

Ön İşlemle İlgili Önemli Not – Sonuçlara doğrudan etkide bulunduğundan dolayı ön işlemler mümkün olan tüm koşullarda uygulanacaktır. Bizimle, ön işlemler hakkında detaylı bilgi alışverişinde bulunmak için iletişime geçebilirsiniz.

Radyokarbon yaş tayinlerinden önce; odun kömürü, odun, dokuma gibi numuneler genellikle asit- alkali- asit (AAA) tekniği uygulamasından geçirilirler. Detaylı bilgi

Radyokarbon yaş tayinlerinden önce; sediman ve toprak gibi numuneler genellikle alkalisiz asitli yıkama tekniği uygulamasından geçirilirler. Detaylı bilgi

Ön işlemlerden önce; kabuklular ve karbonat içeren diğer malzemeler genellike asit dağlama tekniği uygulamasından geçirilirler. Detaylı bilgi

Kontaminasyon Kaynakları

radiocarbon lab pretreatment

Kontaminasyonlar doğal ya da yapay olabilirler. Kireçtaşı, hümik veya fulvik asit ve bitki kökleri doğal kontaminantlara örnek olarak verilebilir. Numunelerin etrafındaki toprakta bulunan bu malzemeler numuneyle temas etmiş olur. Numuneye fazladan radyoakarbon girişine neden olduklarından dolayı bu malzemeler kontaminant olarak kabul edilir.

Yapay kontaminasyon genellikle, numune topraktan çıkartıldıktan sonra meydana gelir. Özellikle, paketleme, saklama ve toplama sırasında oluşur. Kemiğin sarıldığı kağıt dahi karbon içerdiğinden bir kontaminanttır.

Yapay kontaminasyona maruz kalmış, arkeolojik numuneler genellikle olmaları gerekenden daha erken bir radyokarbon yaşı verirler.

Kontaminantlar Radyokarbon Yaş Tayini Sonuçlarını Nasıl Etkiliyorlar?

Kontamine olmuş numuneler doğal olarak yanlış sonuçlar vereceklerdir. Kontaminantın yaş sonucundaki etkisi, boyutu, süresi ve tipine bağlıdır. Örneğin, Jeolojik bir malzeme olan kireçtaşı, radyokarbon yaş tayininden önce, yaşı olduğundan daha yaşlı çıkartma ihtimali olduğundan dolayı ayrıştırılmalıdır. Bitki kökleri hümik veya fulvik asit ise yaşı olduğundan daha genç gösterirler.

Analiz türünden bağımsız olarak tüm kontamine içerik numuneden çıkartılmalıdır. Bu çıkartma ve ayrıştırma işlemine ön işlem denilir. Tabloda ne kadarlık bir kontaminasyonun ne kadarlık bir değişime yol açabileceği verilmiştir. Modern karbona örnek, bitki kökü, yaşlı karbona örnek ise kireç taşıdır.

radiocarbon lab pretreatment

Radyokarbon Yaş Tayini Numuneleri ve Ön İşlemler

Laboratuvara yaş tayini için çok çeşitli malzemeler gönderilmektedir ancak bunların tamamının analiz edilebilmesi mümkün olmamaktadır. Radyokarbon yaş tayini, sadece geçmişte bir zamanlar içerisinde canlı bir organizma bulunmuş olan malzemelere uygulanabilen bir tekniktir.Kemikler, kabuklular, odun, charcoal, turba, parşömen gibi malzemeler en sık tercih edilen numune türleridir. Metaller ve taşlar doğrudan radyokarbon yaş tayinine uygun malzemeler değillerdir. Ancak, içlerinde yaşayan bir canlı olmuşsa mümkün olabilir.

Tüm malzemeler için standart bir ön işlem yoktur. Her bir numune için farklı bir ön işlem mevcuttur. O yüzden, laboratuvar numune göndermeden önce, numunenin nasıl alındığı, nelerle temas ettiği, nasıl paketlendiği ve muhafaza edildiği bilgisinin verilmesi gereklidir. Temelde iki tür ön işlem vardır, bunlar kimyasal ve fiziksel olarak ayrılırlar.

Radyokarbon Yaş Tayini Numuneleri için Fiziksel Ön İşlemler

Fiziksel ön işlem sırasında genellikle kimyasal kullanılmaz. Kontaminasyonlar fiziksel yollarla numuneden ayrıştırılırlar. Fiziksel ön işlemler sırasında genellikle cerrahi aletler kullanılarak, numune içindeki parçalar ayıklanır. Örnek olarak, kemiğe bulaşmış olan bitki köklerinin elle ya da cımbızla ayrıştırılması ya da numunenin kırılarak boyutunun küçülmesi gibi. Gözle görülebilen kontaminantların ayrıştırılması işleminden sonra kemik bir havan içinde kırılarak ön işlemler sırasında gerekli olacak küçük parçalar oluşturulur. Odun numuneleri örneğin, toz haline getirilir bu aşamada. Yüzdürme gibi teknikler ve makrofosil ayrıştırılması da yine bu sırada yapılır.

Radyokarbon Yaş Tayini Numuneleri için Kimyasal Ön İşlemler

Fiziksel ön işlemden sonra, Kimyasal ön işlemler başlar. Kullanılan kimyasalın türü, miktarı ve oranı numuneye bağlı olarak değişmektedir. Her bir malzemeye uygulanan standart bir ön işlem yoktur, her bir malzeme kendine özel bir ön işlemden geçirilir.

Genel Kimyasal Ön İşlem Teknikleri

Charcoal, odun, turba, dokuma gibi malzemeler genellikle asit-alkali-asit (AAA) tekniğinden geçirilirler. AAA ön işlemi sırasında, sıcak HCI ile ve sonrasında NaOH ile numune yıkanır. Daha sonra kurutmadan önce tekrar HCI ile yıkanır. Selülöz çıkartılması işleminden sonrada AAA ön işlemi uygulanabilir. Radyokarbon olarak zengin içeriğe sahip bazı numuneler sadece alkali çözeltisinde yıkanabilirler.

Kemikler, örneğin seyrek bir çözeltiyle (HCI) hidroksiapatit ayrışana ve kolajen izole edilene kadar yıkanır. Kolajen içinde herhangi bir kökçük kaldıysa onlarda ayrıştırılır.

Organik asitlerin tamamen ayrıştırıldığından emin olmak için kolajen de alkali bir çözeltiyle (Na OH) yıkanır. Kolajenin iyi gözükmediği durumlarda bu adım atlanabilir çünkü, yıkama sırasında organik malzeme de yok edilebilir.