Beta Analytic Standart Ön İşlem Protokolleri

Beta Analytic Standart Ön İşlem Protokolleri

Radyokarbon yaş tayini için gönderilen numunelere, gönderici tarafından aksi belirtilmediği hallerde aşağıda belirtilen ön işlemler uygulanacaktır. Bu sayfa bir sözlük olarak kullanılabilir ve sonuç raporunda yaş tayini yapılan numunelerin yanlarında verilen ‘’asit/alkali/ asit’’ gibi ifadelerin yorumlanmasında kullanılabilir.

Gönderilen numunelerin ön işlemleri numune içindeki ikincil karbon içeren malzemelerin ayrıştırılmasını hedefler. İkincil karbon içeriklerinin ayrıştırılmaması halinde bu içerikler, beklenen radyokarbon yaşının daha yaşlı ya da daha genç olarak bulunmasına neden olabilir. Yine de ön işlemler bile bir numunenin yaşının kesinlikle beklenenle aynı olacağını garanti etmez. Böyle bir yorum yapabilmek ya da beklenen yaşın aynen bulunması numunenin yapısı gereği hiçbir zaman mümkün olmayabilir.

Yaşlı ağaç etkisi ya da karbonlaşmış bitki kökleri, biyoturbasyon, ikincil içerik, ikincil biyojenik aktivite içeren yapılan standart bir radtokarbon yaş tayininde beklenen yaşın farklı çıkmasına sebep olabilecek çok yaygın problemlerdir. Ön işlemler, numune içeriğinden yaş alınabilecek farklı içerikleri tek bir içeriğe indirmeye çalışır ve böylece muhtemel problemlerin sayısını da azaltmış olur. Gönderilen numunenin yukarıda bahsedilen problemlere zaten sahip olduğunu biliyorsanız lütfen laboratuvara analiz öncesi bu durumlardan bahsediniz.

Ön işlemler hakkında önemli not – Sonuçlara doğrudan etkide bulunan ön işlemlerin doğasını anlamak sonuçları yorumlayabilmek adına da önem taşımaktadır. Ön işlemlere dair tüm sorularınızı bizimle tartışabilir ve bizden danışmanlık talebinde bulunabilirsiniz.

Asit/alkali/asit

Radyoakrbon yaş tayini öncesinde, numune iyonsuz su içerisinde fiziksel yöntemlerle küçük parçalara ayrıştırılır. Daha sonra sıcak HCI asiti içerisinde karbonatlarından ayrıştırılırken hemen sonrasında ise bir alkali çözelti olan NaOH ile yıkanarak ikincil organik asitlerden ayrıştırılır. Kurulamadan önce yine son bir kez numune asitle yıkanarak nötr hale getirilir.

Kullanılan kimyasalların derişiklik oranları, sıcaklıkları, banyo süreleri ve tekrar sayıları gönderilen numunenin durumuna göre seçilmektedir. Her bir çözelti sonrası numune nötr hale getirilir ve ardından yeni çözelti uygulanır. Bu durulamalar ve yıkamalar sırasında fiziksel kontaminasyonlara yol açabilecek sediment içeriği ve kökçüklerin tamamı ortadan kaldırılmış olur.

Bu tür bir ön işleme ‘tam ön işlem’ denmektedir. Sıklıkla raporda ön işlemler “asit/alkali/asit – çözünmeyenler” olarak listelenmekte ve hangi içeriğin ortadan kaldırıldığı ayrıca verilmektedir.

Charcoal (Karbonlaşmış içerik), odun (ahşap), turf (turba), dokumalar– Uygulanan ön işlemler

Asit/alkali/asit – çözünebilir

Sıklıkla, çözünebilir alkali çözeltisi radyokarbon yaş tayini için analize dahil edilmektedir. Bu özel bir durum olup, toprak numunelerinde çözülebilir içeriğin daha doğru bir yaş alınmaya neden olduğu bilinmektedir. Aynı zamanda ikincil organik içeriğin yol açtığı kontaminasyonun şiddetinin belirlenmesinde de kullanılmaktadır.

Organik bağların zayıflatılması ve karbonatların ayrıştırılması için ilk önce bu tür numuneler asitle ön işleme maruz kalırlar. Alkali çözeltilerininde kullanılmasından sonra (yukarıdaki ilgili bölüme bakabilirsiniz) alkali çözelti içeren kısım asitle filtrelenip izole edilir. Çözülebilir içerik, çökelti oluşturabilir ve işlem sonrası durulama, kurulama ve yanma işlemlerine maruz kalır.

Asit/alkali/asit – selülöz ayrıştırılması

Tam bir asit/alkali/asit ön işleminden sonra, numune, kontrollü koşullar altında (3 pH ve 70°C sıcaklık) sodium klorit (NaClO2) ile banyo yaptırılır. Bu işlemin gayesi odun selülözü hariç tüm diğer içeriğin ayrıştırılmasıdır.

Asit Yıkamaları

Asitle yıkama sonrasında karbon yaş tayini için yüzey alanı mümkün olduğu kadar genişlemiş olur. Katı parçalar fiziksel olarka kırılıp küçültülür, fiberli yapılar ayrıştırılır ve sedimentler dağılır. Asit (HCl) defalarca uygulanarak karbonatların tamamen ayrıştırıldığından emin olunur.

Kullanılan kimyasalların derişiklik oranları, sıcaklıkları, banyo süreleri ve tekrar sayıları gönderilen numunenin durumuna göre seçilmekte ve her bir numune için farklı olabilmektedir. Alkali ile yıkama işlemi birincil karbon içeriğinin izole edilmesi için yapılmamaktadır.

Karbon 14 yaş tayini sonuçları, malzemenin içerisinde bulunan toplam organik içeriğin yaşını göstermektedir. Doğruluk ve hassasiyet araştırmacının numuneyi alırken kontaminasyona ne kadar dikkat edeceğine de bağlıdır.

Organik sedimentler (çökeller), turf (turba), küçük ahşaplar (odun) veya charcoal (karbonlaşmış) ve özel durumlar- Uygulanan ön işlemler

Alkali ya da alkali içermeyen çözeltilerle kolajen çıkartılması

Radyokarbon yaş tayini için gönderilen malzemelerin yumuşaklıkları da test edilmektedir. Çok yumuşak bir kemik malzemesi kolajen içeriğinin yeteri kadar bulunmadığını belirtmektedir. Kolajen kemiklerde bulunan temel proteinlerden olup kemiği bir arada tutma özelliğine sahiptir.

Kemik numuneleri iyonsuz su ile yıkanmakta, yüzeylerinde bulunan en üst tabaka kaldırılmakta ve daha sonra kırılmaktadır. Soğuk HCI asit çözeltisine alınan bu içerik, minarelli kısım tamamen ayrışana kadar çözeltiye maruz kalmaktadır. Kolajen daha sonra kökçüklerin ayrıştırılması için incelenmekte ve asit çözeltileriyle yıkanmaktadır.

“Alkali ile (with alkali)” ek bir ön işlem olan sodium hidroksit (NaOH) ile yıkamayı belirtmektedir. Bu işlemin amacı da ikincil organik asitlerin ayrıştırılmasını sağlamaktır. “Alkalisiz (without alkali)” NaOH ile yıkamanın yapılamadığı durumları ifade etmektedir. NaOH ile yıkama, malzemenin durumunun elverişsiz olduğu durumlarda görülür.

Kemikler– Uygulanan ön işlemler

Asitle Dağlama

Kalkerli malzeme ilk önce iyonsuz sui le yıkanmaktadır. Bu işlemin amacı organik sedimentlerin ve diğer içeriklerin ayrıştırılmasıdır. Malzeme radyokarbon yaş tayini öncesinde daha sonra fiziksel olarak küçük parçalara ayrıştırılmakta ve defalarca HCI ile maruz kalarak dağlanmaktadır. Bu işlemin amacı da ikincil karbonat içeren kısımların ayrıştırılmasını sağlamaktır.

Kalın kabuklular için yüzey fiziksel olarak aşındırılarak dağlama öncesinde hazırlık yapılır. Delikli karbonat nodüllerinin bulunduğu yüzeyler içinse çok uzun sürelerde asit banyosu uygulaması yoluna gidilir. Asitin uygulama süresi, derişiklik oranları, sıcaklıkları, banyo süreleri ve tekrar sayıları gönderilen numunenin durumuna göre seçilmekte ve her bir numune için farklı olabilmektedir.

Kabuklular, kaliş, kalkerli nodüller- Uygulanan ön işlemler

Nötürlenmiş

Radyokarbon yaş tayinine gönderilen yer altı sularından alınmış karbonatlar genellikle alkali (amonyum hidroksit veya sodrum hidroksit çözeltileri) halinde gönderilirler. Genellikle bu çözeltiler iyonsuz su ile nötürleştirilir. Daha yüksek hacimli seyreltme işlemi gerekli olduğunda ise çökelti ve çözelti kapalı ayrı bir kaba alınarak burada nötr hale gelene kadar durulanır. Bu işlemler sırasında hava ile temas minimumdadır.

Strontiyum karbonat, karyum karbonat (yer altı sularından) – Uygulanan ön işlemler

Solvent çıkartımı

Radyokarbon analizine gönderilen numune genellikle toluen, hekzan ve aseton gibi solventleri içeren banyolara maruz kalmaktadır. Bu işlem genellikle asit/alkali/asit ön işlemleri öncesinde yapılmaktadır.

Dokumalar, zift ve katran kontaminasyonun muhtemel olduğu durumlar ve korunmuş özel numuneler- Uygulanan ön işlemler

Ön işlem yapılmamaktadır.

Radyokarbon yaş tayini öncesinde bu tür numunelere herhangi bir ön işlem uygulanmamakdır. Özel talepler ve laboratuvara gönderi öncesi ön işlem yaptırılması muhtemeldir.